DÖŞ CEBİ
Mehmet Yaşar
Sözün Hakkı ve Kılıcın Hakkı
İnsanlık tarihi biraz da kılıç ile kalemin hikâyesidir desek yanlış bir şey söylemiş olmayız galiba. Bir tarafta ülkeler fetheden, sınırlar çizen, devletler kuran, savaşlar kazanan hükümdarlar; diğer tarafta sözleriyle gönüller yapan, yazdıklarıyla vicdanlara dokunan, hikmetleriyle çağları ve coğrafyaları aşan Hak dostları, şairler, ozanlar...
Tarih kitapları daha çok kılıç sahiplerinin isimleriyle doludur. Zaferler, fetihler, savaşlar, antlaşmalar, saltanatlar... Kılıcın hakkı büyüktür elbette. Bir yurdu korumanın, bir milleti ayakta tutmanın, adaleti tesis etmenin, zulme karşı durmanın ve gerektiğinde vatan toprağını müdafaa etmenin hakkı çok büyüktür. Tarih, kılıcın hakkını teslim etmeden anlaşılamaz, doğru. Fakat bendenizin nazarında sözün hakkı, kılıcın hakkından daima önde gelir. Kılıç bir coğrafyayı fetheder ama söz insanı. Kılıç ile bir coğrafya ele geçirebilir, ama kalem ve dahi kelam olmazsa gerçek bir fetihten söz edemeyiz. İnsanın, daha doğrusu gönüllerin fethedilemediği bir yer kılıç zoruyla ne kadar elde tutulabilir ki? Kılıç bir devrin kapısını açar ya da kapatır ama söz devirler, çağlar boyunca açık kalacak kapılar inşa eder.
Mesela Sultan Alparslan ile Hoca Ahmet Yesevi'yi düşünelim. Biri Malazgirt'te Anadolu'nun kapısını açan tarihî yürüyüşün sembolü, diğeri Türkistan'dan Anadolu'ya uzanan büyük bir irfan yolunun öncüsü... Yesili Ulu Hâce'nin hikmetleriyle yoğrulan bir gönül dünyası inşâ edilemeseydi Alparslan'ın kılıcıyla açılan bu coğrafyada bin yıldır tutunabilir miydik?
Elbette Sultan Alparslan'ın hakkı büyüktür. Onun cesareti, feraseti ve tarihî mücadelesi olmasaydı belki bugün bambaşka bir coğrafyanın, bambaşka bir hikâyenin insanları olacaktık. Fakat Ahmet Yesevi'nin hakkı bana kalırsa daha başka ve daha büyüktür. Çünkü fethedilen topraklar zamanla el değiştirebilir, sınırlar değişebilir, devletler tarih sahnesinden çekilebilir ki öyle de olmuştur. Oysa bir milletin ruhuna işleyen hikmet, asırlar geçse de yaşamaya devam eder. Alparslan'ın açtığı coğrafyada Yesevi'nin izini sürenler, Anadolu'nun yalnızca toprağını değil, insanını da ve dahi o insanın gönlünü de yurt edinmişlerdir.
Bir toprağı fethetmekle o toprağı vatan kılmak aynı şey değildir. Vatan, ortak bir hafızanın, kültürün, inancın ve gönül birliğinin eseridir. Kılıç kapıları açabilir ama o kapıdan geçtikten sonra nasıl bir hayat kurulacağını tek başına belirleyemez. Bunun için söze, hikmete, irfana ve gönül diline ihtiyaç vardır. Bir coğrafyayı vatan haline getiren sadece üzerinde dalgalanan bayrak değildir, o bayrağın temsil ettiği değerlerin yaşatılmasıdır.
Tarih boyunca nice hükümdarlar geldi geçti. Nice ordular yürüdü, nice kaleler fethedildi, nice saraylar yükseldi veya yıkıldı. Fakat Hoca Ahmet Yesevi'nin hikmetleri, Yunus Emre'nin gönül dili, Mevlânâ'nın çağları aşan öğütleri hâlâ bizimle. Onların ne orduları vardı ne de hükmedecekleri toprakları, ülkeleri. Fakat gönüllerde kurdukları ülkenin sınırları yok. Türkistan'dan Anadolu'ya, oradan dünyanın dört bir yanına uzanan bir söz ve irfan mirasının taşıyıcıları oldular. Onların gücü, sözün gücüydü…
Sözün gücü geçmişi bugüne, bugünü yarına düğümleyebilmesinde; geleceği de inşa edebilmesindedir. Bir hükümdarın emri, saltanatıyla birlikte hükümsüz kalabilir. Lakin bir bilgeden sâdır olan hikmet, yüzyıllar sonra bile bir insanın hayatına dokunabilir. Kılıç, karşısındakini susturabilir; sözün ise hiç tanımadığı insanların birbirini anlamasına vesile olan bir gücü vardır. Kılıçla kazanılan zaferin bir galibi ve bir mağlubu olsa da sözle kazanılan zaferde kaybeden yoktur.
Bir annenin evladı için ettiği duada, bir öğretmenin öğrencisinin hayatına dokunan cümlesinde, bir dostun dara düşmüş arkadaşına söylediği tesellide de sözün hakkı vardır. Bazen bir cümle, bir insanı yeniden hayata bağlar. Bazen bir kelime, yıllardır kapanmayan bir yarayı iyileştirir. Hangi kılıç böyle bir kudrete sahip olabilir ki?
Tevekkeli dememiş şol Türkmen kocası Yunus Emre “Söz ola kese savaşı/Söz ola kestire başı/Söz ola ağulu aşı/Bal ile yağ ede bir söz” deyû…
Hâsılı, ben sözün tarafındayım efendim. Dosdoğru, dupduru, tertemiz, gönülden sözün…
Çünkü söz kaynaktır, söz mayadır, söz tohumdur, söz daima insanoğlunun ortak aklını ve vicdanını besler.
Çünkü kılıçla tarihe hükmedenler unutulabilir; lakin gönle söz düşürenler, zamanın hükmünden azadedir.
Çünkü kılıç kınına girdiğinde meydanda kalan sözdür…
G. Hasan Ejderha
Siz Tütünü Ne Bilirsiniz?
Abim Şeyhşamil Ejderha’nın “Sen Tütünü Bilir misin?” yazısını okuduğumda: "Şair dediğin kimsenin söylemeye cesaret edemediği sırları ifşa eder, doğru ama sen direkt itiraf yazısı yazmışsın. Siz edebiyatçılar zararlı bir tütün ürününün bile edebiyatını yapabiliyorsunuz." demiştim. Biraz düşündükten sonra "Nedir bu tütünün sırrı?" diye sordum kendime.
Ömer Tuğrullara, Muzaffer Ozaklara tütün yaktıran ateşin sırrı nedir? Nefsine söz geçirenler tütüne söz geçiremez mi, yoksa yanmak mı gerekir yakmak için? Ya da farklı bir soru soralım: "Tütün içenden evliya olur mu?" Bu soru tehlikeli bir sorudur; 80 yıldır ağzına sigara sürmemiş bir adamı o yaştan sonra tiryaki yaptığı olmuştur.
Hikâye şöyle anlatılır: 80'li yaşlarda, ibadetine son derece düşkün, ömrü boyunca sigara içmemiş ve etrafında içenleri hep azarlayan bir zat; Anadolu'da halk arasında büyük bir veli olarak bilinen bir Allah dostunu ziyaret etmeye gitmiş. Niyeti o mübarek zatın elini öpmek, duasını almakmış. Huzura kabul edildiğinde bu Allah dostunun keyifle sigara içtiğini görmüş. Bunun üzerine çok öfkelenmiş ve "Buralara kadar kalkıp veli görmeye geldik, karşımıza dumanperest çıktı." diyerek kendi içinde bu Allah dostunu küçük görmüştür. Derin bir hayal kırıklığı ile İstanbul'a dönerken trende karşısına güler yüzlü, hoş sohbetli bir yolcu oturur. Bu yolcu güzelce bir tütün sarar ve yakar. Dumanı çekerken tabakadan başka bir sigara çıkarıp ihtiyara buyur eder. İhtiyar şiddetle bunu reddeder. Lakin tren yol aldıkça tütün kokusu ihtiyara hoş gelmeye başlar. En son dayanamaz ve gençten tütün ister. O güne kadar kınadığı bu duman onu sarar ve bu dumanın esiri olur. Bir süre sonra ihtiyar, Muzaffer Ozak Efendimizin sahafında bulunduğu bir zamanda efendiye tütün ikram eder. Bunu gören Muzaffer Ozak Efendi, "Sen değil miydin sigara içenleri azarlayan, nereden çıktı bu sigara?" deyince ihtiyar bütün hikâyeyi anlatır. Muzaffer Ozak Efendimiz de şu hadis-i şerif ile cevap verir: "Kardeşini bir günah veya kusur sebebiyle ayıplayan kimse, o kusuru kendisi işlemeden ölmez."
Sahafların şeyhi Muzaffer Ozak Efendimiz, ömrünün son zamanlarına kadar yanından tütün tabakasını hiç eksik etmemiş. Beyazıt Sahaflar Çarşısı'ndaki dükkânında tütün kokusu eksik olmazmış. Necip Fazıl'dan Sezai Karakoç'a birçok kişi bu kokudan istifade etmiş. Sanıyorum ki tütün kokusu ve muhabbet arasında çok büyük bir bağ var. Muzaffer Ozak Efendi'nin "Çok dosta değişmem inan ki seni." demesi boşa olmasa gerek. Bir başka mısrada, “Uzun gecelerde derde yoldaş” olduğunu söylemiş üstad. Yalnızken dost, dostlarla muhabbet olmuş tütün. Üstadın sahafa gelenlere tütün ikram etmesi muhakkak ki boşa değil. Çay ve tütün ile gelen muhabbet şüphesiz ayrılıyor diğerlerinden. Gerek üstadın sahafı gerek bizim dükkân apaçık kanıtı bunun.
Üstadın sahafında duman, havada bir perde gibi asılı dururmuş. Lakin bu perde bir şeyleri örtmekten ziyade kalpleri muhabbet ile açarmış. Dervişlerinden birinin bir gün sigaranın zararıyla alakalı bir soru sorması üzerine üstad şöyle cevap vermiş: "Zararı bedenedir evladım, nefse değil. Asıl ruhu zehirleyen kibirden kaçının." Başta sorduğumuz "Tütün içenden evliya olur mu?" sorusuna da "Allah, dostunun zâhirinde bir kusur bırakır ki insanlar kul ile Hâlık’ı birbirine karıştırmasın." diye cevap vermiştir. Üstadın anlatılan bir hatırasında, yurt dışında irşad yaptığı sıralarda Amerika'da havalimanında sigara içilmesi yasak imiş; tabii bunu gören dervişler telaşlanmışlar. Üstad ise çok rahat bir şekilde tütünü olduğu yerde yakmış. Uyarmak ve ceza kesmek için gelen görevliler ise üstadın nazarından olsa gerek çok sakin davranmışlar.
Bendeniz, sigara kullanmayan biri olarak bu hadiseleri idrak etmem mümkün değil. Üstadın bunun kusur olduğunu söylemesine rağmen vefatından 2 sene öncesine kadar tütün tiryakisi olması benim nazarımda anlaşılabilir bir yere sahip değil. Ama eminim ki tütün kokan muhabbet nitekim diğerlerinden farklı. Çünkü çocukluğumdan beri hep tütün kokan muhabbetler en dostane olanlarıydı. Cuma namazı sonrası Kulağıkutlu Camii'nin çıkışında Ali Hocam’ın, Muzaffer Hocam’ın ve dükkân eşrafının bulunduğu mecliste yükselen duman; Savaş Hocam’ın ekmeğini yerken uzak durmama rağmen gelen koku ya da dükkânı kaplayan tütün kokusu hep samimi hissettirmiştir bana. Çay, tütün ve muhabbet; hep bu üçünün beraber olduğunu düşünmüşümdür. Nedendir bilmem ama zararlı olmasına rağmen tütün gerçekten bazı kişilere iyi bir dost olmuş. Nedir bunun sırrı bilmem, o hâlde üstadımız söylesin:
“Kıvrılır kül olur nazik bedeni
Zifirle doldurur bu canı teni
Çok dosta değişmem inan ki seni
Melalime ortak benim sigaram”
SANDIK KOKUSU
Maşide Aydoğan Dinçer
Bahçenin Son Sakini: Kasımpatılar
Annemin bahçesinde yine kasımpatılar açtı. En sevdiğim mevsimdir kasımpatı mevsimi... Takvimler sonbaharı gösterdiğinde, doğa yavaşça kabuğuna çekilirken onlar bütün inatlarıyla, o solmaz renkleriyle ortalığı aydınlatırlar. Çocukluğumdan beri bahçemizin o hüzünlü ve asil çiçekleri hep oradaydı; tıpkı heybetli söğüt ağacımız ve kırmızı güllerimiz gibi. Annemin toprakla kurduğu o necip bağ, en çok kasımpatılarda taçlanırdı.
Bugün yazmayacaktım aslında; içimdeki sızıyı uyandırmamaya kararlıydım. Fakat bahçeyi sarıp sarmalayan o kasımpatılar, geçmişin kapısını aralayıp beni o zamansız anılara geri götürdü. Kokularında çocukluğum, taç yapraklarında babamın şefkatli iklimi saklıydı sanki.
Kışın ayaz soğuklarında en çok özlediğim şey; o sıcacık küf kokulu odada, bir sobanın etrafında hep birlikte toplanıp ısınmaktı. İki sedir, ortada eski bir halı... Gecenin en soğuk ve ayaz vaktinde dışarıya her çıktığımda burnuma dolan o kömür kokusu genzimi yaksa da yıllar sonra can atacağım en tatlı anıya dönüşeceğini nereden bilebilirdim?
Kar yağdığında annemin yaptığı turşuları almak için dışarı çıkışı... Beyaz bidonun kapağını açmaya çalışırken ellerimin soğuktan donması, parmaklarımı artık hissedemeyişim... Nasıl bir duyguydu iyi bilirim. Karşı evden süzülen o sıcak komşu ışıkları, karanlık korkumun en sadık şahidiydi. Sonra eve öyle bir kaçışım olurdu ki demir kapı yerinden sökülecek sanırdım. Eğer kapıyı biraz hızlı kapatacak olsam, hemen o tanıdık sitemi duyulurdu: “Sanki kafama tokmakla vuruyorsun!” Babamın bu tepkisini bildiğimden, içeri girdiğimde bir süre ortalıkta görünmemeye çalışırdım; belki unutur, öfkesi dinerdi. Evimizin tuvaleti dışarıda olduğundan, o karanlık yolda kendi kendime şarkılar söyleyerek korkumu yenmeye çalıştığım anları hâlâ kelimelere dökemem. Ahşap merdivenlerden inerken tahtalar gıcırdamasın diye parmak uçlarıma basarak süzülmem o yüzden miydi sanki?
Ah yıllar, nasıl da acımasız bir zamana yenilerek geçtiniz ömrümden? Yılların akıp gidişine inat, o sarı ve beyaz öbeklerin arasında hâlâ babamın elini tutuyormuş gibi hissettim. Hayata ve insanlara tutunmayı babamdan öğrenmiştim...
Babamdan öğrendiğim ne çok şey vardı: Kapı her gıcırdadığında onu özenle yağlamayı, kapatırken kimseyi rahatsız etmemek için usulca çekmeyi... Biri bana seslendiğinde "efendim" demeyi, güzel konuşmayı, kimsenin kalbini incitmemeyi ondan bellemiştim.
Başımıza bir felaket geldiğinde, en derin hüzünlere gark olduğumuz o kederli anlarda babamın sığınakhane olan sesi yetişirdi imdadımıza. Sabrı fısıldardı kulaklarımıza: “Şu an bize yalnızca sabır kapıları açık, diğer bütün kapılar kapanmıştır evladım.” Bizi o büyük kanatlarının altına alıp rüzgârdan sakındığı o anları nasıl unutabilirim?
Şimdi ben; anıların en ücra köşelerine saklanmış, geriye kalan kırık dökük parçalarımla hayata tutunmaya çalışan, yaşım kaç olursa olsun o şefkatli ellere muhtaç olan küçük bir kız çocuğuyum hâlâ.
Çünkü insan kaç yaşına gelirse gelsin, en çok anne babasının göğsünde sığınacak bir yer arıyor; tıpkı sonbaharın rüzgârına direnen kasımpatıların toprağa sarılması gibi.
Davut Uysal
Varaka
“Sigara sağlığa zararlıdır”
Ben sigara yakarken
devrim gibi dava gibi şeyler bilimlenir
bir cisimle söylenir gizli kalmış ne varsa
raylardan nasibini almamış trenler gecikir
ruhumun kıvrılan kenarları bir hışımla
bir hışımla kibrite, tütüne, dağlara niyetlenir.
Ben sigara yakarken meşru yol meşru para
taraklanır bir kaplanla, günaydınla ilgilenir
ben sigara yakarken bonviller ve karababa
dört başkaca hayta tarafından silgilenir.
Ben sigara yakarken komutanım bağırma
geç kalınmış ellerim birden titreyebilir
ben sigara yakarken memur beyler uykuda
alev histen yaratılmış bana küsebilir.
Bir dilim ağaç, ben yakarken sigara
yapraklarını gerip hayrete düşebilir
tutuştu tutuşacak, seyret kavı bak kava
sencileyin bir sancı, sancıleyin çimlenir.
Halil Nalbantbaşı
Garbi Yeli
Deli eser Maraş garbi yeli...
Ceviz yaprağı, çam, erik çiresi...
Badem pürsü ve goruk terlemesi.
Zor gelir öğleye firik beklemesi.
...
Essin yeter ki Garbi yeli
Verir Maraş’a yayla nefesi.
Bu havayı alanın, gelmez gidesi.
Maraş’tan güzel bilmem neresi
Garbi Yeli’ne sizden de bir esinti gelsin isterseniz, buyurun:
