Kahramanmaraş’ın tarihi yapılarında geçmişten günümüze ulaşan birçok mimari ayrıntı dikkat çekiyor. Bunlardan biri de Osmanlı döneminde evlerin kapılarında kullanılan farklı büyüklükteki kapı tokmakları. Geçmişte bazı evlerin giriş kapılarında biri büyük, diğeri küçük olmak üzere iki ayrı tokmak bulunuyordu. Büyük tokmak daha kalın ve tok bir ses çıkarırken, küçük olan ise daha ince bir ses veriyordu. Bu ses farkı, eve gelen misafirin kadın mı yoksa erkek mi olduğunu ev halkına haber vermek amacıyla kullanılıyordu.
GELEN MİSAFİRİN KİM OLDUĞU TOKMAĞIN SESİNDEN ANLAŞILIYORDU
Geleneğe göre eve gelen erkek misafir büyük tokmağı çalıyor, çıkan tok sesten kapıdaki kişinin erkek olduğu anlaşılıyordu. Bu durumda kapıyı genellikle evin erkeği açıyordu. Kadın misafir ise küçük tokmağı kullanıyor, ince ses sayesinde gelen kişinin kadın olduğu anlaşılıyordu. Böylece kapıyı evin kadınlarından biri açıyordu. Bu uygulama, dönemin aile yapısını ve mahremiyet anlayışını yansıtan önemli ayrıntılardan biri olarak öne çıkıyordu.
GELENEĞİN YERİNİ KAPI ZİLLERİ ALDI
Şehir yaşamının değişmesi, geleneksel evlerin azalması ve apartmanlaşmanın yaygınlaşmasıyla birlikte çift kapı tokmağı kullanımı da zaman içinde ortadan kalktı. Günümüzde ev ve apartman girişlerinde bu tokmakların yerini kapı zilleri, diafonlar ve görüntülü sistemler aldı. Bir dönem günlük hayatın doğal bir parçası olan bu gelenek artık yaşatılmıyor. Ancak eski yapılarda günümüze ulaşan tokmaklar, geçmişteki yaşam kültürünün somut izleri olarak varlığını sürdürüyor.
KALE HAN ÇEVRESİNDE ÖRNEĞİ GÖRÜLÜYOR
Bu geleneğin Kahramanmaraş’taki dikkat çekici örneklerinden biri, Kahramanmaraş Kalesi’nin arkasında bulunan Kale Han’ın arka bölümündeki çelik kapıda görülüyor. Kapı üzerinde yer alan farklı büyüklükteki tokmaklar, geçmişte kullanılan bu iletişim biçimini bugün gözler önüne seriyor. Artık günlük yaşamda kullanılmayan çift kapı tokmakları, tarihi yapılarda korunan ayrıntılar sayesinde Kahramanmaraş’ın geçmişteki sosyal yaşamına ve kültürel alışkanlıklarına ışık tutuyor.
