Kahramanmaraş'ın yüzyıllardır yaşatılan ve coğrafi işaretle tescillenen geleneksel ürünlerinden yemeninin kentteki geçmişi, dört kuşaktır bu zanaatı sürdüren Şanlan ailesinin hikâyesinde saklı. Kahramanmaraş Kapalı Çarşı'da uzun yıllardır yemenicilik yapan 1943 doğumlu 83 yaşındaki usta Metin Şanlan, mesleğe 1950 yılında başladığını belirterek, yemeniciliğin ailesine nasıl geçtiğini kuşaktan kuşağa aktarılan bir hikâyeyle anlattı. Şanlan'ın aktardığına göre, yemenicilik ailede dededen toruna geçen bir meslek haline geldi. Hikâyenin başlangıcı ise I. Dünya Savaşı öncesinde Trakya'da subay olarak görev yapan büyük dedesinin Şam'a gönderilmesine dayanıyor. O dönemde ulaşımın at ve at arabalarıyla sağlandığı yıllarda Şam'da çizme yaptırmak isteyen büyük dede, girdiği yaklaşık 10 ayakkabı dükkânının da Ermeni ustalara ait olduğunu gördü. Neden Müslüman bir ustanın bulunmadığını sorduğunda ise kendisine bu mesleğin “gavur sanatı” olarak görüldüğü söylendi. Bu anlayışa karşı çıkan büyük dede, mesleğin dinle ilişkilendirilmesine tepki göstererek oğlunu da ayakkabıcılık mesleğine yönlendirmeye karar verdi.
ZANAATLAR DİNİ KİMLİKLERE GÖRE AYRILIYORDU
Şanlan'ın anlattığı aile hikâyesine göre Osmanlı döneminde bazı zanaatlar Müslüman ve gayrimüslim esnaflar arasında belirgin şekilde ayrılmıştı. Ayakkabıcılık, kuyumculuk, terzilik ve metal işçiliği gibi alanlarda gayrimüslim ustalar ağırlıktayken; yemenicilik, kalaycılık, kaba dokuma ve gümüş işçiliği gibi bazı zanaatlar Müslüman esnaf tarafından yürütülüyordu. Büyük dede ise bu ayrımı kabul etmeyerek oğlunun ayakkabıcılık öğrenmesini istedi.
10 YAŞINDA ÇIRAK OLDU
Şam'daki Ermeni ustalardan birinin yanına çırak verilmek istenen çocuk, ilk etapta kabul edilmedi. Ancak büyük dede kararından vazgeçmedi ve oğlunu 10 yaşında ustanın yanına çırak olarak verdi. Yaklaşık üç dört yıl süren çıraklığın ardından mesleği öğrenen genç, Kahramanmaraş'a dönerek kendi dükkânını açtı. Böylece Şam'da başlayan ayakkabıcılık ve yemenicilik hikâyesi, Kahramanmaraş'ta yeni bir meslek geleneğinin temelini oluşturdu.
DÖRT KUŞAKTIR KAPALI ÇARŞI'DA
Şanlan ailesinin Kahramanmaraş'taki meslek hikâyesi zamanla Kapalı Çarşı'ya taşındı. Aile, dönemin garaj ve saatçi esnafının bulunduğu bölgede ilk dükkânını açarak yemenicilik ve ayakkabıcılık mesleğini sürdürdü. Meslek daha sonra dededen babaya, babadan Metin Şanlan'a, ardından da oğlu Aydın Şanlan'a aktarıldı. Metin Şanlan yaklaşık 30 yıl önce, oğlu Aydın Şanlan ise yaklaşık 5 yıl önce meslekten emekli oldu. Böylece ailede dört kuşak boyunca sürdürülen yemenicilik geleneği Kahramanmaraş'ın kültürel mirasının önemli parçalarından biri haline geldi.
YEMENİCİLİK KAHRAMANMARAŞ'IN KÜLTÜREL MİRASI OLDU
Şanlan ailesinin hikâyesi, yalnızca bir ailenin meslek geçmişini değil, Kahramanmaraş'ta yemeniciliğin nasıl kökleştiğini de ortaya koyuyor. Bugün coğrafi işaretle tescil altında bulunan Kahramanmaraş yemenisi, el işçiliğiyle üretilmeye devam ederken, kentin geleneksel zanaatları arasında varlığını sürdürüyor. Şam'da başlayan ve kuşaktan kuşağa aktarılan bu meslek hikâyesi, Kahramanmaraş Kapalı Çarşı'nın asırlık zanaat kültürünün de önemli örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.
