Kahramanmaraş’ın önemli kültür varlıkları arasında yer alan Hurman Kalesi, Afşin ilçesine bağlı Dağlıca’da bulunuyor. Halk arasında “Marabuz Kalesi” olarak da bilinen tarihi eser, Hurman Çayı’nın üç taraftan çevrelediği kayalık bir tepe üzerinde yükseliyor. Geçmişte askeri ve ticari güzergâhların güvenliğini sağlayan kale, günümüze ulaşan surlarıyla bölgenin köklü geçmişini yansıtıyor.
ROMA DÖNEMİNDEN OSMANLIYA UZANAN GEÇMİŞ
İnşa kitabesi bulunmadığı için kalenin kesin yapım tarihi bilinmiyor. Kaynaklarda, Roma döneminde IV. yüzyılda inşa edildiği belirtiliyor. Bölgenin 395 yılından XI. yüzyılın sonlarına kadar Bizans hâkimiyetinde kalmasıyla esas şeklini alan eser, son biçimine Osmanlılar zamanında kavuştu. Tarihi kaynaklarda “Rumman Kalesi” adıyla geçen savunma yapısı, kasabanın eski adı nedeniyle Marabuz Kalesi olarak da anılıyor. Osmanlı arşiv kayıtlarında ise çevredeki yerleşim “Hurman Kalesi Köyü” şeklinde geçiyor.
STRATEJİK GEÇİTLERİ KONTROL EDİYORDU
Akdeniz Bölgesi’nden Doğu Anadolu ve İç Anadolu’ya ulaşımı sağlayan önemli bir güzergah üzerinde konumlanan kale, askerî ve ticari açıdan değer taşıyan geçitleri kontrol ediyordu. Bu özelliği nedeniyle tarih boyunca farklı devletlerin hâkimiyet mücadelesine ve çok sayıda savaşa sahne oldu. Kayseri’den gelerek Sarız ve Hurman üzerinden Malatya, Afşin ve Göksun’a uzanan yolların düğüm noktasında bulunan tarihî eser, Afşin ile Göksun’u Gürün üzerinden Sivas’a bağlayan dağ yolunun güvenliğini de sağlıyordu.
HURMAN ÇAYI ÜÇ TARAFINI ÇEVRELİYOR
Dağlıca’nın doğusunda bulunan kale, Hurman Çayı’nın kenarında, yoldan yaklaşık 100 metre yükseklikteki kayalık tepe üzerine inşa edildi. Çayın tepenin üç yanından akması, bölgeye yarım ada görünümü kazandırıyor. Savunma merkezi; Yastık Kale’ye 4, Kötü Kale’ye 5 ve Sütpişiren Kalesi’ne 11 kilometre uzaklıkta yer alıyor. Gözetleme ve karakol amacıyla kurulan bu küçük kaleler, ana merkeze bağlı olarak görev yapıyordu. Afşin-Karagöz köyünün İkiz Tepe ve Lale Tepesi’ndeki iki savunma noktası da bölgedeki güvenlik sisteminin parçaları arasında bulunuyordu.
SURLAR 14 BURÇLA GÜÇLENDİRİLDİ
Doğu-batı doğrultusunda uzanan kale, arazinin topografik özelliklerine göre şekillenen çarpık bir plana sahip. Yaklaşık 40’a 75 metre boyutlarındaki eserin yapımında kireç harçlı ince yonu, kaba yonu ve moloz taş kullanıldı. Sur duvarlarının içine ahşap hatıllar yerleştirilirken su ihtiyacı Hurman Çayı’ndan karşılandı. Surlar; doğu ve batı taraflarında üçer, güneyde iki, kuzeyde ise altı olmak üzere toplam 14 burçla desteklendi. Kuzey ve batı yönlerinden saldırı ihtimalinin daha yüksek olması nedeniyle bu bölümlerde kademeli şekilde yükselen çift sıra burç sistemi uygulandı.
Ana giriş, kuzey cephesinin batı bölümünde bulunan ve iki burçla desteklenen basık kemerli kapıdan sağlanıyordu. Güney cephede ise 1,20 metre genişliğinde daha küçük bir geçiş yer alıyordu.
DEFİNECİLER TARAFINDAN TAHRİP EDİLDİ
Günümüze harabe hâlinde ulaşan Hurman Kalesi, definecilerin yol açtığı tahribat nedeniyle büyük ölçüde zarar gördü. Surların bir bölümü ayakta kalırken içerideki mekânlar yıkıldı. Üst kısımları çöken bazı burçların içi de taş ve toprakla doldu. Kuzeybatı kesiminde beşik tonozla örtülen bir hacim kısmen varlığını koruyor. Doğu tarafında ise iç duvarları sıvalı su sarnıcının kalıntıları bulunuyor. Mazgallı korkuluklar ile burçların içindeki ahşap katlar günümüze ulaşamadı.
1992 YILINDA TESCİL EDİLDİ
1900 tarihli Haleb Vilayeti Salnamesi’nde, kale içerisindeki odaların yıkıldığı ancak surların ayakta olduğu belirtiliyor. Hurman Kalesi, Kültür Bakanlığının 9 Eylül 1992 tarihli ve 1284 sayılı kararıyla tescil edildi. Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinin izlerini taşıyan tarihi miras, mimari özellikleri ve stratejik konumuyla korunması gereken kültür varlıkları arasında yer alıyor.
